Bazylika św. Jadwigi Śląskiej

Sanktuarium św. Jadwigi Śląskiej

Klasztor pocysterski
obecnie księża Salwatorianie (SDS)

Święta Jadwiga Śląska

data nadania tytułu 
bazyliki mniejszej 
16 marca 1943 roku



Archidiecezja Wrocławska

 width=

Trzebnica, której nazwa pochodzi od trzebienia puszczy, wpisana jest głęboko w historię Śląska. Jest to dawne uzdrowisko, malowniczo położone na Wzgórzach Trzebnickich. Jej dzieje sięgają zamierzchłej przeszłości, kiedy powstawały najstarsze siedliska ludzkie w Europie. W dokumentach pisanych po raz pierwszy jest wymieniana w roku 1138. Prawa miejskie ta wieś targowa otrzymała w 1250 roku. Ale decydujące znaczenie dla rozwoju miało ufundowanie przez księcia piastowskiego i jego małżonkę Jadwigę kościoła i klasztoru, których budowę ukoñczono w 1218 roku. Św. Jadwiga zasłynęła jako kobieta prowadząca na szeroką skalę akcje dobroczynne. Inicjowała powstawanie szpitali na Śląsku, wspierała studentów pieniędzmi, odzieżą i żywnością, dążyła do podniesienia poziomu intelektualnego kobiet swego księstwa. W tym celu nakłoniła Henryka do założenia w Trzebnicy klasztoru, który miał byæ ośrodkiem wychowania dla córek z wyższych warstw społecznych oraz schronieniem dla wdów. Po śmierci męża sama wstąpiła do tego klasztoru, nie składając jednak ślubów zakonnych. Papież Klemens IV w roku 1267 zaliczył ją do grona świętych..
W 1202 roku Henryk Brodaty ufundował klasztor cysterek – najstarszy żeński zakon na Śląsku, który stał się ważnym ośrodkiem życia religijnego, kulturalnego i gospodarczego. Cysterki zostały sprowadzone do Trzebnicy z klasztoru św. Teodora w Bambergu w roku 1202, zaś w 1218 oficjalnie przyjęte do zakonu. Henryk Brodaty chciał tym podkreślić swoją władzę i uczynić ze świątyni nekropolię książęcą. Obecnie to jedna z ważniejszych nekropolii Piastów Śląskich bowiem pochowano tu aż 22 przedstawicieli tego rodu.
Przylegający do niej klasztor ufundował Henryk Brodaty dla małżonki pochodzącej z dalekiego Andechs w Bawarii, księżnej Jadwigi, późniejszej świętej. Odpowiedni dokument wystawiono w podwrocławskim Szczepinie w czerwcu 1202 roku. Prace budowlane, które trwały do lat 30. XIII wieku., prowadził mistrz Jakub. Zgodnie z regułą zakonną architekturę cysterską cechowała funkcjonalność, prostota, logika rozwiązań konstrukcyjnych i stosowanie najnowszych zdobyczy techniki. Klasztor należy do największych budynków klasztornych w Europie środkowej. Wzniesiony został w latach 1696–1726 na miejscu pierwotnego, znacznie mniejszego budynku z początku XIII wieku. Budynek jest dwupoziomowy, z dwoma narożnymi pawilonami w ścianie frontowej. Wnętrze klasztoru zawiera kilka interesujących rzeźb i obrazów, godne uwagi są również piękne refektarze. Do 1810 r. był on własnością sióstr cysterek. Od 1870 r. pracują tu siostry Kongregacji Miłosierdzia św. Karola Boromeusza. Aktualnie jest domem generalnym Sióstr Miłosierdzia św. Karola Boromeusza. Zespół ten należy do najwspanialszych zabytków architektury nie tylko na Śląsku. Bazylika św. Jadwigi w Trzebnicy jest jedną z dwunastu największych budowli XII-wiecznych w środkowej Europie, zachowanych do czasów dzisiejszych. Kościół pw. św. Bartłomieja i Najświętszej Marii Panny jest najstarszym sanktuarium na Śląsku i jedną z ważniejszych nekropolii Piastów śląskich oraz miejscem uświęconym kultem św. Jadwigi. Jest to bazylika trójnawowa z transeptem, z prezbiterium i kaplicami przy ramionach nawy zamkniętymi absydami. Takie zamknięcie, jak również krypta pod prezbiterium i bogaty wystrój rzeźbiarski, są nietypowymi cechami architektury cysterskiej. Podstawowym budulcem jest cegła, z której wykonano mury i dekoracje zewnętrzne. Kamień wykorzystano do detali architektonicznych wewnątrz kościoła na kolumny, filary itd. Jest to bardzo wczesny przykład wspólnego zastosowania tych materiałów, świadczący o bliskich związkach Trzebnicy z Saksonią. Pracujący tutaj warsztat prezentował wysoką klasę wykonawstwa. W kościele znajdowały się liczne portale z tympanonami. Tympanon północny z fasady przedstawia króla Dawida muzykującego przed Betsabee, za którą stoi służebnica. Płaskorzeźba ta była prawdopodobnie częścią bogatego programu ideowego poświęconego Marii. Postacie zostały przedstawione w ostrołukowym polu, w konwencji kameralnego koncertu odbywającego się na dworze. Całość datowana jest na lata 1230–40. Figury kobiece są pełne spokoju, nieruchome, prawie pełnoplastyczne, natomiast Dawid jest ukazany dynamicznie, z pofałdowanymi, falującymi szatami, z pełną swobodą i niespokojnymi ruchami charakterystycznymi dla sztuki późnoromańskiej. Kościół w Trzebnicy z trudem mieści się w kategoriach budowli cysterskiej. Jest bowiem połączeniem form romańskich i wczesnogotyckich. Już w II połowie XIII w. uległ przebudowie. Od południa wzniesiono gotycką kaplicę św. Jadwigi, zaś w XVIII w. nastąpiły dalsze zmiany. Trójnawowa bazylika ma 80 m długości i 23 m szerokości. Nawa główna składa się z czterech przęseł kwadratowych nakrytych sklepieniami krzyżowymi. Z pierwotnej późnoromańskiej budowli z początku XIII w. zachowały się zręby murów oraz krypta św. Bartłomieja położona pod prezbiterium. Z kryptą łączy się lapidarium z licznymi fragmentami rzeźb i detali architektonicznych. Prezbiterium kościoła od nawy bocznej dzielą dwie rzeźby przedstawiające św. Jadwigę i św. Elżbietę, wykonane przez Józefa F. Mangoldta w latach 1739–1745. Pośrodku prezbiterium znajduje się grobowiec księcia Henryka Brodatego i mistrza krzyżackiego Konrada von Feuchtwangena. Barokowy ołtarz główny wzniesiony na początku XVIII wieku zdobią obrazy pędzla Filipa K. van Bentuma. Po obu stronach prezbiterium położone są kaplice św. Jana i św. Jadwigi. Kaplica św. Jana zachowała swój pierwotny charakter i nastrój. Pośrodku kaplicy znajduje się symboliczny grób św. Jadwigi w miejscu, gdzie złożono jej relikwie podczas budowy kaplicy św. Jadwigi. Na ścianach znajduje się 19 obrazów ze scenami legendy o św. Jadwidze Śląskiej.
W gotyckiej kaplicy, wzniesionej w latach 1268–1269, mieści się imponujący barokowy sarkofag św. Jadwigi, wykonany z krzeszowickiego marmuru i alabastru. Pod baldachimem, wspartym kolumnami, spoczywa alabastrowy posąg św. Jadwigi – jedno z wybitnych dzieł Józefa F. Mangoldta z ok. 1750 roku. Wokół cokołu sarkofagu stoją figury świętych. Na uwagę zasługują barokowe ołtarze umieszczone w kaplicy i przyścienna ambona zwana „polską”. W kaplicy znajduje się też monumentalny gotycki krucyfiks z pełną ekspresji rzeźbą Chrystusa z I połowy XV wieku.
Każdy fragment bazyliki ukazuje rzeźby i detale architektoniczne najwyższej próby. Wśród dużego zbioru obrazów są też dzieła Michała Willmanna. Barokowy wystrój harmonizuje z przestrzennym wnętrzem świątyni, która obecny kształt uzyskała po licznych przebudowach w połowie XVIII wieku. Organy zostały wybudowane w roku 1902 przez firmę Schlag und Sohne w prospekcie wykonanym przez słynnego wrocławskiego rzeźbiarza Pölziga. Wiadomo również, że był to instrument bardzo podobny konstrukcyjnie i dyspozycyjnie do instrumentu w Kościele Pokoju w Świdnicy, co widać w oryginalnej dyspozycji. W latach 80. XX w. był remontowany przez firmę Mariana Nawrota z Wronek. W ramach remontu została częściowo zmodyfikowana dyspozycja oraz traktura. Dziś na organach odbywają się koncerty Międzynarodowego Festiwalu Muzyki Kameralnej i Organowej.
W dniu16 marca 1943 roku papież Pius XII wyniósł świątynie do godności Bazyliki Mniejszej. Mocą decyzji papieża Benedykta XVI sanktuarium zyskało status Międzynarodowego Sanktuarium. Nic więc dziwnego, że stanowi najznamienitszą wizytówkę miasta i jest powodem dumy mieszkańców. Jej zwiedzanie z pewnością dostarczy wielu pozytywnych i niezapomnianych przeżyć.

Trzebnica_13.jpg
Trzebnica_48.jpg
Trzebnica_01.jpg
Trzebnica_47.jpg
Trzebnica_28.jpg
Trzebnica_31.jpg
Trzebnica_46.jpg
Trzebnica_32.jpg
Trzebnica_30.jpg
Trzebnica_33.jpg
Trzebnica_45.jpg
Trzebnica_39.jpg
Trzebnica_grobowiec_2.jpg
Trzebnica_04.jpg
Trzebnica_02.jpg
Trzebnica_ambona_1a.jpg
Trzebnica_ambona_1b.jpg
Trzebnica_ambona_2.jpg
Trzebnica_41.jpg
Trzebnica_24.jpg
Trzebnica_25.jpg
Trzebnica_26.jpg
Trzebnica_27.jpg
Trzebnica_42.jpg
Trzebnica_40.jpg
Trzebnica_37.jpg
Trzebnica_34.jpg
Trzebnica_35.jpg
Trzebnica_36.jpg
Trzebnica_43.jpg
Trzebnica_12.jpg
Trzebnica_15.jpg
Trzebnica_16.jpg
Trzebnica_07.jpg
Trzebnica_09.jpg
Trzebnica_11.jpg
Trzebnica_08.jpg
Trzebnica_10.jpg
Trzebnica_14.jpg
Trzebnica_20.jpg
Trzebnica_21.jpg
Trzebnica_23.jpg
Trzebnica_29.jpg